Lao Động
Lao Động eMagazine

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19
Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Trong cuộc chiến đầy cam go với dịch COVID-19, ngành giáo dục như một điểm sáng trong công tác phòng chống dịch. Không chỉ giữ cho học sinh, sinh viên, giáo viên của mình được an toàn, mà toàn ngành đã xuất hiện những “siêu anh hùng” góp công cùng cả nước chiến thắng dịch bệnh. Họ là những nhà giáo và chiến sĩ khoa học. Thứ đáng giá nhất mà họ nhận được không phải tấm bằng sáng chế, không phải huân chương lấp lánh mà là khi sản phẩm nghiên cứu giúp ích được cho cộng đồng. Khi Tổ Quốc cần, họ trả lời có!

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

“Thưởng nóng” sáng kiến ngừa COVID-19 của Nguyên Thứ trưởng Bùi Văn Ga. Đó có lẽ là dòng tin tức mà chúng tôi cảm thấy ngỡ ngàng. Bởi lẽ điều mọi người nghĩ về một vị Nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ là nghỉ ngơi sau khi hoàn thành nhiệm kì quản lý. Ít ai ngờ ông vẫn đang say sưa với sự nghiệp nghiên cứu khoa học. Nhưng sau cuộc trò chuyện với vị giáo sư đáng kính ấy – GS.TSKH Bùi Văn Ga, tôi mới thấy mình nông cạn khi lấy cái hữu hạn của thời gian để đo sự vô hạn của niềm đam mê nghiên cứu khoa học, lấy cái hạn hẹp trong suy nghĩ của một kẻ ngoại đạo để đo sự mênh mông trong khao khát của một người làm khoa học.

Trong giai đoạn đầu của đại dịch, vào ngày 23.3, Đại học Đà Nẵng đã tổ chức trao Giấy khen của Giám đốc Đại học Đà Nẵng và thưởng “nóng” cho GS.TSKH Bùi Văn Ga - nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo - vì sáng kiến chế tạo thiết bị đo thân nhiệt từ xa góp phần phòng dịch COVID-19.

Nhớ lại “hậu trường” nghiên cứu dạo ấy, GS Bùi Văn Ga kể việc nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn tháng 3, dịch bùng phát lan rộng trong nước. Lúc đó, con virus chết người hẵng còn là “giặc lạ” và các điều kiện, vật tư thiết bị cho công tác phòng chống dịch chưa được phát triển.

Chúng tôi đã thực hiện máy đo thân nhiệt từ xa để giúp những người làm nhiệm vụ này hạn chế rủi ro lây nhiễm. Không quan trọng là sản phẩm ấy hiện đại mức nào, hoành tráng ra sao mà đơn giản chúng tôi cứ làm khi nhân dân cần” – GS Bùi Văn Ga từ tốn nói.

Từ một ý tưởng, GS đã phác hoạ lên một tờ giấy và sau 3 ngày thì biến sơ đồ đó thành sản phẩm máy đo thân nhiệt từ xa và được thử nghiệm ngay tại Đại học Đà Nẵng. Một sản phẩm khoa học, được thực hiện trong 3 ngày nhưng đã khiến GS Ga và cộng sự chạy đua dồn sức, vượt chướng ngại vật để về đích. Rồi sau đó, trong thời gian 3 tháng tiếp theo, sản phẩm của nhóm đã được sản xuất phục vụ nhu cầu cấp bách và tiếp tục được nghiên cứu cải tiến, có mức độ tự động cao.

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

“Chướng ngại vật khi chúng tôi triển khai làm máy này đó là thiếu thiết bị vật tư. Lúc đó, đang thực hiện cách ly xã hội nên mọi giao thương đều trở nên khó khăn hơn, ngay cả việc đặt mua online cũng vậy. Camera quan sát không có hàng về, nhiệt kế luôn trong tình trạng cháy hàng. Để việc nghiên cứu không đi vào ngõ cụt, chúng tôi đã huy động camera của anh em đồng nghiệp tại Đại học Đà Nẵng, nếu ai không sử dụng đến thì cho chúng tôi mượn ít ngày, khi có hàng mới trả lại. Nghiên cứu ban đầu chỉ mất 3 ngày thì tự động hoá của máy còn ở mức thấp, sử dụng bán tự động nhưng vẫn đưa vào sử dụng phục vụ nhu cầu cấp bách. Và sau 3 tháng cải tiến, chúng tôi mới phát triển, hoàn thiện thành sản phẩm tự động cao, hoàn chỉnh hơn” – GS Bùi Văn Ga nhớ lại.

Sau những năm cống hiến, tâm huyết với ngành giáo dục, trên gương mặt vị giáo sư hằn những nếp nhăn, những sợi tóc hoa râm, nhưng tuổi tác nào có nghĩa lý gì với một người làm khoa học. Khi sống với đam mê họ hẵng còn rất trẻ. Trái tim của nhà giáo, nhà khoa học trong Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Văn Ga luôn khắc khoải cùng một nhịp với đồng bào trong trận chiến chống COVID-19. Thế nhưng chẳng nhận phần công lao về mình, GS Bùi Văn Ga luôn nhấn mạnh sản phẩm đó là sản phẩm của sức lao động tập thể, làm khoa học không thể tự đi một mình. Giỏi một người không được, chăm một người không xong.

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Khi được hỏi về cảm xúc khi sản phẩm của mình được chuyển giao công nghệ đi nhiều nơi phục vụ trong đại dịch COVID-19, GS Bùi Văn Ga trả lời vỏn vẹn hai từ rất vui. Không màu mè, không hoa mỹ, nhưng trong cái chất giọng Bình Định chất phác, vị giáo sư vẫn khiến người đối diện cảm nhận được niềm hạnh phúc, hân hoan khôn cùng.

“Điều quan trọng nhất là tính kịp thời của sản phẩm, đáp ứng nhu cầu mà chúng ta không lường trước được. Những trường học, bệnh viện ở tận Đồng bằng sông Cửu Long hay miền núi phía Bắc cũng yêu cầu xin bản thiết kế để họ tự chế trong thời điểm cấp bách. Sự đón nhận của cộng đồng luôn là niềm động viên, khích lệ đối với người làm công tác nghiên cứu khoa học. Bởi suy cho cùng mục tiêu của mọi nghiên cứu là phục vụ xã hội, làm cho cuộc sống con người ngày càng tiện nghi và tốt đẹp hơn. Lợi ích cho xã hội chính là chất xúc tác cho tất cả những người đang đeo đuổi công việc nghiên cứu như chúng tôi” – GS Ga trải lòng.

Từ một anh học trò nghèo, rồi trở thành học sinh đỗ tú tài đầu tiên sau giải phóng và cũng là lớp sinh viên khóa một của Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng, sau trở thành GS-TSKH, từng là giám đốc của chính ngôi trường mà giáo sư đã từng học tập. Và sau đó là những năm tháng chèo lái ngành giáo dục trên cương vị Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Năm 2017, hết tuổi quản lý, vị giáo sư lại quay về giảng dạy và tiếp tục công tác nghiên cứu tại Đại học Đà Nẵng. Trong vòng tròn nhân duyên đó, điều mà ai ai cũng có thể nhìn thấy được là đam mê nhiệt huyết với nghề của GS Bùi Văn Ga.

“Ngày ấy, cha tôi có mua một chiếc máy Yanmar để bơm nước vào ruộng. Thế nhưng máy móc còn chưa tân tiến, sử dụng vất vả. Lúc ấy tôi – học lớp 2 cảm thấy ấm ức lắm và đã ấp ủ mong muốn sau này theo học cơ khí để cha tôi và dân làng bớt khổ. Cơ duyên đó đã đeo đẳng tôi đến tận bây giờ. Trong thời gian tôi làm quản lý thì công tác nghiên cứu của tôi bị gián đoạn. Tận dụng quá trình đó tôi vẫn tiếp tục đọc, tham khảo về những công trình nghiên cứu của thế giới. Đến lúc hết thời gian làm quản lý, tôi lại quay trở về với nơi tôi bắt đầu và tiếp tục những công việc còn dang dở, nên không bao giờ có cảm xúc hẫng hụt” – GS Ga tâm sự.

Làm khoa học điều đầu tiên cần là đam mê. Giống như việc mọi người thích câu cá, thích nấu ăn… Đối với tôi làm khoa học là giải lao, người ta nghĩ tôi mệt nhưng tôi thư giãn. Tôi say sưa làm quên ngày quên đêm. Bất cứ lúc nào rảnh tôi cũng có thể làm nghiên cứu khoa học được. Vì vậy đối với những người đam mê khoa học thì không có giới hạn về thời gian, say mê nghiên cứu đeo đuổi suốt cả cuộc đời!

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

GS Bùi Văn Ga – minh chứng cho tinh thần lao động không mệt mỏi, lăn xả vào cuộc chiến với COVID-19. Câu chuyện của thầy còn thể hiện rõ nét trách nhiệm xã hội của nhà khoa học, của trường đại học trong đại dịch. Dựng nhà cần nhiều người, đánh giặc cần nhiều sức. Chống dịch không phải trách nhiệm và nghĩa vụ của riêng ai.

“Tôi cho rằng khi xã hội cần ý tưởng, trang thiết bị phục vụ công tác chống dịch thì những người làm khoa học, ngành giáo dục là nơi tập trung tinh hoa, những người có trình độ cao, kinh nghiệm nghiên cứu. Tất cả mọi người chung tay cùng xã hội, cùng ngành y tế tham gia chống dịch sẽ nhanh, mạnh hơn. Thời gian qua ngành giáo dục đã đóng góp rất nhiều nghiên cứu như nước rửa tay, máy đo thân nhiệt, buồng khử khuẩn hay sinh phẩm xét nghiệm COVID-19… Đóng góp trong lúc cấp bách như vậy thể hiện trách nhiệm của ngành giáo dục, của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu đối với cộng đồng. Tôi tin rằng không chỉ là dịch COVID-19 mà sau này dù bất cứ lúc nào xã hội cần thì ngành giáo dục luôn sẵn sàng” – GS Ga nhấn mạnh.

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Vào hồi tháng 4, nhóm nghiên cứu đến từ khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải đã sáng tạo ra hệ thống đo thân nhiệt tự động và máy phun sát khuẩn tự động. Sản phẩm đo thân nhiệt tự động được nhóm thiết kế sau khi lấy cảm hứng và tham khảo sáng chế của GS.TSKH Bùi Văn Ga.

Cùng với đó, nhóm cán bộ giảng viên khoa Khoa học cơ bản kết hợp với bộ môn Môi trường - khoa Công trình, Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải chế tạo thành công nước sát khuẩn nano bạc. Dung dịch này với thành phần bao gồm: Nano bạc, cồn 70 độ, nước tinh khiết, glycerin và tinh dầu quế tạo mùi.

Không phải chỉ những viện nghiên cứu quy mô, đầu tư lớn mà hàng loạt các trường đại học đã xông pha vào thành chiến chống COVID-19. Đó là những đêm trắng, là những ngày xa gia đình, là những hôm ăn vội một suất cơm lạnh ngắt và xem phòng thí nghiệm là nhà.

Trong cuộc chạy việt dã đó, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội với vị thế là một trong những trường đại học hàng đầu cả nước đã bước vào đường đua một cách chủ động. Ngay từ đầu tháng 2.2020, nhóm nghiên cứu của TS Lê Quang Hòa - Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội) đã công bố chế tạo thành công sinh phẩm RT-LAMP phát hiện nhanh nCoV.

Hơn nửa tháng, bằng trí tuệ, sự tâm huyết của mình, nhóm tác giả đã quên ăn ngủ, nghiên cứu và đề xuất cho lãnh đạo nhà trường những ý tưởng hết sức ý nghĩa, về việc chế tạo bộ kit thử nCoV. Bộ kit của nhóm nghiên cứu chỉ mất 70 phút bao gồm cả giai đoạn tách chiết RNA, trong khi quy trình chẩn đoán tiêu chuẩn kỹ thuật phân tử (RT-PCR) cần ít nhất 4 giờ (240 phút).

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Một nhóm nghiên cứu khác do Tiến sĩ Nguyễn Phú Hùng (Trường ĐH Khoa học- ĐH Thái Nguyên) làm trưởng nhóm cũng bắt tay vào nghiên cứu bộ sinh phẩm xét nghiệm virus SARS-Cov-2. Nhiều tháng qua, TS Hùng và đồng nghiệp đã có những ngày không ngủ tại phòng thí nghiệm, tập trung toàn lực cho công trình nghiên cứu. Kết quả là chỉ gần 1 tháng sau giai đoạn mới của đại dịch, bộ sinh phẩm phát hiện virus SARS-CoV-2 tiếp theo đã được Bộ Y tế và các cơ quan chuyên môn nghiệm thu, cấp giấy chứng nhận kiểm nghiệm để đưa vào sản xuất phục vụ yêu cầu cấp bách “chống dịch như chống giặc”.

Khi cả nước lo ngại và đặt ra kịch bản điều trị bệnh nhân nặng, Việt Nam có thể sẽ bế tắc nếu thiếu máy thở. Nhóm nghiên cứu Khoa Điện tử viễn thông và Trung tâm nghiên cứu phát triển (Trường Đại học Điện Lực) phối hợp với một số chuyên gia y tế đã cho ra đời phiên bản đầu tiên của máy hỗ trợ thở cho bệnh nhân mắc COVID-19 và các bệnh khác cần trợ thở.

Máy sử dụng các linh kiện vật tư sẵn có, phổ biến để đảm bảo có thể sản xuất khẩn cấp với số lượng lớn trong thời gian rất ngắn với giá thành rẻ.

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

Hành trình chung tay chống dịch của ngành giáo dục chính là bài học sinh động về việc gắn đào tạo vào thực tiễn cuộc sống.

Những tháng vừa qua, như các ngành, lĩnh vực khác, giáo dục cũng bị ảnh hưởng nặng nề của dịch COVID-19. Việc học tập bị gián đoạn, nhiều cơ sở giáo dục tư thục lâm cảnh khó khăn. Nhưng trên hết, nhà trường, đội ngũ nhà giáo, nhà nghiên cứu đã thể hiện trách nhiệm xã hội, lương tâm của mình với cộng đồng trong lúc dịch bệnh hoành hành.

Không cần một lời kêu gọi, không cần phải hô hào, khi nào xã hội cần, đội ngũ nhà giáo, nhà khoa học chẳng nề hà mà lao vào nghiên cứu, mang sản phẩm của mình ứng dụng vào cuộc sống. Đây cũng là nhiệm vụ mà ngành giáo dục đặt ra lâu nay trong công cuộc đổi mới giáo dục – gắn đào tạo với thực tiễn. Thách thức mà dịch COVID-19 mang đến lại là cơ hội để ngành giáo dục phát huy vai trò đầu tàu – là cái nôi để phát triển nghiên cứu khoa học, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng để phát triển đất nước.

Từ ngày Việt Nam phát hiện ca mắc COVID-19 đầu tiên vào ngày 23.1, đến nay hành trình “chống giặc” COVID-19 đã gần 8 tháng ròng rã. Con virus chết người – sát thủ giấu mặt không từ một ai khiến những chiến sĩ áo trắng, những nhà giáo, nhà khoa học đã thấm mệt. Thế nhưng họ vẫn quyết không thể ngồi yên khi Tổ quốc cần. Và sau bao nỗ lực, hi sinh đó, họ chẳng cần phần thưởng gì cao xa, thứ đáng giá nhất mà họ nhận được không phải tấm bằng sáng chế, không phải huân chương lấp lánh mà là khi sản phẩm của họ giúp ích được cho sự an toàn của cộng đồng. Dù cuộc chiến này chưa nhìn thấy hồi kết song họ sẽ không bao giờ đơn độc!

Dấu chân không mỏi của những nhà giáo trong cuộc chiến chống COVID-19

LĐO | 05/09/2020 | 12:00