Lao Động
Lao Động eMagazine

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?
Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp, tiêm vaccine COVID-19 là mưu cầu chính đáng của người dân để vững tâm vững sức vượt qua đại dịch. Để tìm ra chìa khoá đẩy nhanh tiến độ tiêm vaccine hiện nay, Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi cùng Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn - Giáo sư Khoa Y, Đại học New South Wales (Australia), Giám đốc Chương trình Nghiên cứu di truyền dịch tễ học và loãng xương thuộc Viện nghiên cứu Y khoa Garvan.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Thưa ông, từ con mắt khách quan của một nhà khoa học, ông nhận định như thế nào về tình hình dịch COVID-19 ở Việt Nam hiện nay?

- Tôi cũng thường xuyên theo dõi tình hình dịch bệnh ở Việt Nam và các nước trong khu vực. Tôi nhận định tình hình dịch theo 3 xu hướng. Xu hướng thứ nhất, Việt Nam là một trong những nước đang trải qua một làn sóng dịch mới.

Xu hướng thứ hai là mặc dù mình nằm trong làn sóng dịch chung trong khu vực nhưng thực tế số ca nhiễm vẫn còn tương đối thấp hơn so với các Thái Lan, Indonesia, Malaysia và kể cả Singapore. Tuy nhiên con số đang thay đổi từng ngày và chúng ta không chủ quan vì điều đó.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Tôi không quan tâm nhiều đến ca nhiễm mà quan tâm “đầu ra” của dịch bệnh, đó là số ca tử vong. Vì thế, xu hướng thứ ba tôi muốn nhắc đến là nhìn chung số ca tử vong của Việt Nam so với các ca nhiễm vẫn thấp hơn các nước trong vùng. Theo như con số cập nhật ở Việt Nam cứ 1000 ca nhiễm sẽ có 6 người tử vong còn Malaysia và Thái Lan đều cao hơn. Đặc biệt, Indonesia là 26 người tử vong/1000 ca nhiễm.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Thưa ông, ông đang trực tiếp sinh sống và làm việc tại Australia. Vậy ông có thể chia sẻ trải nghiệm khi chứng kiến đợt dịch ở nước ngoài?

- Ở Australia số ca nhiễm và số ca tử vong đều cao hơn Việt Nam. Đa số các ca tử vong ở Australia đều là những người cao tuổi từ 60 đến 70 tuổi trở lên. Nhưng ở đây có những tiểu bang chỉ cần có 4, 5 ca nhiễm họ đã lập tức phong toả. Cũng có nơi phải nhiễm 100 ca rồi mới tiến hành phong toả thành phố. Các chính sách, chủ trương ở các tiểu bang là khác nhau và cách mà họ chống dịch là dựa vào con số.

Ở đây người ta ngoài thống kê số ca nhiễm hàng ngày, còn chú trọng đánh giá số ca đó xuất phát từ đâu, trong tầm độ tuổi nào, người nào có bệnh nền và người nào không. Về vấn đề cách ly và phong toả cũng xảy ra rất nhiều tranh cãi. Một số chuyên gia nghĩ với chủ trương cách ly như vậy sẽ giảm được số ca tử vong do COVID-19 nhưng một số chuyên gia khác cho rằng nếu phong toả số ca tử vong do những bệnh không lây nhiễm sẽ tăng.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Thưa ông, trước đây Việt Nam rất thành công với công thức là phát hiện sớm, truy vết, khoanh vùng dập dịch, thu dung và điều trị hiệu quả. Tuy nhiên đó là khi số ca F0 không lớn. Vậy trong thời điểm này khi số ca F0 đang tăng cao thì có nên chú trọng vào biện pháp truy vết nữa hay không?

- Tôi không đặt nặng suy nghĩ theo hướng phân nhóm F0, F1, F2, F3, F4 như ở Việt Nam. Bởi theo tôi cách phân nhóm như vậy không có giúp ích nhiều cho việc chống dịch và hầu như các nước không phân theo hệ thống F như vậy.

Tôi phân tích dựa trên mô thức dịch tễ học có bốn phần. Phần thứ nhất là những người có nguy cơ bị nhiễm. Phần thứ hai là những người phơi nhiễm tức những người sống trong vùng dịch và tiếp xúc với người nhiễm. Phần thứ ba là những người đã xác định bị nhiễm. Phần thứ tư là những người bị nhiễm có bệnh và đã bình phục hay không may đã qua đời. Như vậy có bốn yếu tố đi từ nguy cơ cho đến phơi nhiễm đến nhiễm và bình phục.

Kể cả khi dịch lắng xuống, việc truy vết rất cần thiết bởi truy vết có thể giúp cho chúng ta phát hiện những người trong nhóm phơi nhiễm và nhóm những người có nguy cơ phơi nhiễm. Ở Australia ngay cả những lúc dịch không còn hoành hành thì vấn đề truy vết vẫn gần như là áp dụng triệt để.

Vậy còn về phương thức xét nghiệm thì sao thưa ông?

- Xét nghiệm cũng quan trọng bởi vì giúp cho chúng ta phát hiện những thành phần bị nhiễm nhưng quan trọng là xét nghiệm theo hình thức nào.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Ở thành phố Hồ Chí Minh có thời gian người ta làm xét nghiệm đại trà. Tôi cho rằng chương trình như vậy sẽ không thực tế vì số ca nhiễm không nhiều, chỉ tầm 0.5% tức là 5 người nhiễm trên 1000 người. Số ca mà mình phát hiện so với số ca xét nghiệm là 10 triệu người không lớn. Xét nghiệm như vậy sẽ tốn kém về mặt kinh tế và tổn hao nhân lực.

Tôi cũng đề nghị rằng thay vì mình xét nghiệm đại trà thì lấy mẫu theo cụm. Bất cứ ai làm về dịch tễ học đều biết là lấy mẫu theo cụm gia đình và mình lấy theo cách ngẫu nhiên giúp phát hiện ca nhiễm hiệu quả hơn. Theo như tôi được biết thì thành phố Hồ Chí Minh cũng đang chuyển hướng tầm soát đó.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Vậy đặt trong tình hình dịch hiện nay, theo ông việc chống dịch tại Việt Nam nên hướng đến những mục tiêu nào để nhanh chóng đẩy lui đại dịch?

- Theo tôi chúng ta nên đặt ra 3 mục tiêu chống dịch hiện nay. Thứ nhất là bảo toàn hệ thống y tế, bệnh viện bởi vì nó vô cùng quan trọng trong bất cứ vụ dịch nào. Thứ hai là giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, tối thiểu hoá số ca tử vong bằng cách tập trung nhận diện những người thật sự cần nhập viện, tức là những ca bệnh nặng và những ca nhẹ nhưng có nguy cơ diễn biến thành nặng.

Mục tiêu cuối cùng là mình phải giúp cho những người dân và người có nguy cơ cao tự quản lí nguy cơ của họ. Vì trong y tế cộng đồng thì phòng bệnh bắt đầu từ ý thức của cá nhân. Nếu bắt đầu từ cá nhân thì mình phải hướng dẫn cho người ta cách họ có thể chăm sóc cho những bị nhiễm hay có nguy cơ bị nhiễm.

Tức là mình cách ly họ tại nhà nhưng mình cũng phải quản lí họ theo nhóm nhỏ. Ví dụ như vài chục bị nhiễm thì mình gộp lại một nhóm và có bác sĩ hướng dẫn họ qua mạng để tránh được trường hợp một số người bị nhiễm cách ly tại nhà nhưng diễn biến nặng và người thân không biết xử trí.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?
Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Vậy để đạt được những mục tiêu mà ông vừa đặt ra thì theo ông những phương án chống dịch nào của Việt Nam hiện nay cần thay đổi ?

- Từ ba mục tiêu mà tôi đặt ra, tôi nhận thấy cũng có ba biện pháp trước mắt. Thứ nhất, trước tình huống hệ thống y tế có nguy cơ quá tải thì đang có sự tranh cãi về cách phân nhóm giữa các ca có diễn biến xấu và những ca không triệu chứng.

Hiện nay hầu hết chúng ta vẫn đang tập trung tất cả những người bị nhiễm dù nặng dù nhẹ vào bệnh viện hay các trung tâm dã chiến. Tôi nghĩ chúng ta cần xem xét lại vì đa số những ca nhiễm ở Việt Nam đều nhẹ. Theo con số tôi biết được chỉ có 3-5% là những ca nhiễm nặng thì đương nhiên cần phải nhập viện nhưng còn lại số ca nhẹ thì tại sao chúng ta phải nhập viện?

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Có những người giải thích rằng những người bị nhẹ như vậy nhưng bệnh có thể trở nặng rất nhanh không kịp trở tay. Lo ngại của họ là đúng, tuy nhiên điều này không mới. Ở Vũ Hán, họ có thể dựa trên các chỉ số lâm sàng để phát hiện những ca có khả năng trở nặng. Thậm chí họ còn xây dựng những mô hình thống kê để tiên lượng xác suất diễn biến bệnh của từng người. Tôi đề nghị chúng ta phải thay đổi cách phân hoá bệnh nhân.

Thứ hai, vấn đề tiêm vaccine cần chuyển hướng. Việt Nam không có quá nhiều cơ hội để tiếp cận nguồn vaccine thành ra số lượng người được tiêm vaccine còn khá thấp. Ở thành phố Hồ Chí Minh dịch đang phức tạp nhưng chỉ có khoảng 9-10% lượng người được tiêm mũi vaccine đầu tiên.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Và cuối cùng, đương nhiên chúng ta vẫn phải duy trì giãn cách xã hội vì dịch bệnh lây lan ở một số nước do mở cửa lễ hội. Điều đó nói lên giãn cách xã hội vẫn phải duy trì dù đã tiêm vaccine vì vaccine cần thời gian để phát huy kháng thể. Hơn nữa tiêm vaccine là để giảm số ca nặng và tử vong chứ không bảo đảm 100% không lây nhiễm.

Ông vừa đánh giá về việc phân nhóm đối tượng ưu tiên chưa thuyết phục. Vậy nếu dựa trên kinh nghiệm về dịch tễ, ông có đề xuất phương án như thế nào?

- Nếu Việt Nam có đủ vaccine thì chúng ta chẳng cần đặt ra vấn đề ưu tiên hoá, nhưng vì vaccine hạn chế nên ưu tiên hoá là điều cần thiết. Nếu được đề xuất, tôi dựa vào các chứng cứ khoa học và sẽ đề ra danh sách ưu tiên hoá như sau.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Nhóm 1 là nhân viên y tế (kể cả những người tham gia chống dịch) công và tư nhân. Đây là những người có nguy cơ cao bị nhiễm vì họ tiếp xúc nhiều người có nguy cơ cao hay bệnh nhân.

Nhóm 2 là những người chăm sóc người bị nhiễm tại nhà, nhất là những căn hộ nhỏ hẹp có nguy cơ lây nhiễm cao. Ở Việt Nam, nhà cửa thường chật hẹp, mà cách ly người bị nhiễm ở điều kiện như thế sẽ dẫn lây lan cho người trong nhà. Do đó, tôi đề nghị phải ưu tiên tiêm vaccine cho những người tiếp xúc gần hay chăm sóc người đang bị nhiễm trong nhà. Đây là giải pháp đơn giản và thực tế nhất để giải quyết vấn đề cách ly tại nhà.

Nhóm 3 là những người cao tuổi (chẳng hạn như 65 tuổi trở lên). Kinh nghiệm ở nước ngoài, đa số các ca nhiễm là cao tuổi, và những người này cũng thường có những bệnh đi kèm có liên quan đến COVID-19. Nhiều nghiên cứu mô hình dịch tễ học cho thấy tập trung vaccine cho nhóm này sẽ đem lại hiệu quả lớn.

Nhóm 4 là những người không cao tuổi nhưng làm những việc có tiếp xúc với nhiều người (như buôn bán lẻ, giáo viên, giới chức, công an, v.v.). Đây là những người có nguy cơ tương đối cao vì công việc của họ đặt họ vào tình huống nguy cơ.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Ngoài ra, tôi cũng có phân tích về việc phân bổ vaccine từng tỉnh thành. Tôi nhận thấy một số tỉnh nhận số vaccine tương đối nhiều so với những nơi có nguy cơ cao hơn như Hà Nội, Hồ Chí Minh và những thành phố lớn.

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

Việt Nam đã phát động chiến dịch tiêm chủng lớn nhất trong lịch sử và dự kiến mục tiêu đạt được miễn dịch cộng đồng tiêm cho 70% dân số vào giữa năm 2022. Ông có thể phân tích rõ hơn về căn cứ đưa ra con số 70% để đạt miễn dịch cộng đồng và theo ông làm thế nào để đẩy nhanh tiến độ tiêm chủng hiện nay khi nhu cầu của người dân rất lớn?

- Tôi nghĩ con số 70% cần xem lại. Con số này phụ thuộc vào hai tham số rất quan trọng là hiệu quả của vaccine và hệ số lây lan. Hệ số lây lan cao thì cho dù hiệu quả vaccine cao đi nữa thì tỉ lệ để đạt miễn dịch cộng đồng không dừng lại ở 70% mà có thể lên đến 80% được tiêm chủng.

Nhưng 80% trên gần 100 triệu dân số thì khó triển khai được vào cuối năm nay, cho dù có đủ vaccine để triển khai cũng rất khó. Ở Australia để đẩy nhanh tiến độ tiêm chủng họ đã mở rộng những đối tượng được quyền tiêm chủng. Họ đã vận dụng từ bác sĩ gia đình, y tá, dược sĩ, nhà thuốc, hệ thống y tế tư nhân… Thế nhưng dự kiến chỉ đạt được 60% dân số được tiêm chủng vào cuối năm nay.

Vì thế, để đẩy nhanh việc tạo miễn dịch cộng đồng thì như tôi vừa phân tích cần phải ưu tiên đúng thành phần. Trong điều kiện chưa có đủ vaccine thì phải tiêm trước cho những người có nguy cơ cao để họ đạt được miễn dịch cộng đồng rồi từ đó mới giải quyết đến nhóm có nguy cơ thấp.

Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Tiêm vaccine COVID-19 tại Việt Nam nên điều chỉnh đối tượng ưu tiên?

TIN LIÊN QUAN

LĐO | 30/07/2021 | 10:21